Mae eli haul yn achub bywydau, nid yw yn eitem moethus

Sioned Williams AS yn ennill ymrwymiad gan Lywodraeth Cymru i geisio tynnu TAW o eli haul

Mae Sioned Williams AS, Aelod Plaid Cymru o'r Senedd dros Orllewin De Cymru, wedi cael ymrwymiad newydd gan yr Ysgrifennydd Cyllid Mark Drakeford i fwrw ymlaen â'i hymgyrch i gael gwared ar TAW o eli haul "sy'n achub bywydau" gyda Llywodraeth y DU.

Yn gynharach yn y flwyddyn, ysgrifennodd Ms Williams at Ysgrifennydd y Cabinet dros Iechyd, Jeremy Miles ynglŷn â mesurau ataliol sy'n anelu at leihau'r cyfraddau uchel o ganser y croen. Un o'r mesurau hynny oedd cael gwared ar TAW ar eli haul – sydd ar hyn o bryd yn cael ei ystyried fel cynnyrch cosmetig ac felly yn destun TAW. Cytunodd Mr Miles i ofyn i'r Ysgrifennydd Cyllid godi'r mater gyda Thrysorlys y DU. 

Canser y croen yw'r math mwyaf cyffredin o ganser yng Nghymru, ac eto gellir ei atal bron yn gyfan gwbl, naill ai trwy aros allan o'r haul, neu drwy roi hufen haul ffactor uchel yn rheolaidd. Fodd bynnag, mae cost yn aml yn rhwystr i ddefnyddio hyn.

Yn y Senedd yr wythnos hon, gofynnodd Ms Williams am ddiweddariad gan Ysgrifennydd y Cabinet Cyllid, Mark Drakeford, a gadarnhaodd fod Llywodraeth y DU wedi dweud nad oedd ganddyn nhw "unrhyw gynlluniau" i newid TAW.  Ond dywedodd Mr Drakeford y byddai'n "barod i godi'r pwynt" eto, o ystyried y newidiadau diweddar i bersonél yn y Trysorlys a'r dadleuon a gyflwynwyd gan Sioned Williams AS.

Dywedodd Sioned Williams AS, Aelod Plaid Cymru o'r Senedd dros Orllewin De Cymru:

Mae canser y croen bron yn gyfan gwbl atal, ac eto ar hyn o bryd mae'n cyfrif am bron i hanner yr holl ganserau yng Nghymru. Mae cost hyn yn uchel - nid yn unig i'n gwasanaeth iechyd o ran diagnosis a thriniaeth, ond hefyd y pryder a'r straen y gall diagnosis canser ei roi i unigolyn a'i anwyliaid.

Dylai Llywodraeth Cymru fod yn edrych ar yr holl ffyrdd y gallant helpu i atal canser y croen, ac mae rhoi pwysau ar eu partneriaid Llafur yn San Steffan i wneud eli haul yn fwy fforddiadwy trwy gael gwared ar TAW yn un ffordd o wneud hyn. Nid yw hon yn eitem 'moethus', ac eto mae'r gost uchel yn atal rhai pobl rhag ymarfer diogelwch croen da - ceisio gwneud iddo fynd ymhellach trwy beidio â chymhwyso digon, ddim yn ddigon rheolaidd, neu ddim o gwbl.

Er ei bod yn siomedig bod Llywodraeth y DU wedi dweud 'na' i Lywodraeth Cymru i ddechrau, rwy'n falch o fod wedi sicrhau ymrwymiad iddyn nhw godi'r pwynt eto – gallai fod yn achub bywydau.